خوشه سازی
خوشه سازی وسیلهای مناسب برای موفقیت در بازارهای رقابتی است، اطلاعات بازار و کاهش شدید تقاضا را مورد بررسی قرار میدهد
در خوشه سازی، عرضه کنندگان مواد اولیه، قطعات و ماشین آلات، در یکجا جمع میشوند.
از آنجایی که ارائه خدمات و امکانات، به شرکت به صورت انفرادی و تکی گران است.
خوشه سازی، ارائه خدمات توسط دولتها، شرکتهای بزرگ، دانشگاهها و دیگر سازمانهای پشتیبانی کننده را تسهیل مینماید.
بنگاههای کوچک و متوسط، دارای مزایای زیادی نسبت به صنایع بزرگ میباشند، از آن جمله، اشتغال آفرینی و انعطاف پذیری آنها نسبت به صنایع بزرگ میباشد.
از طرف دیگر، کوچک بودن این بنگاهها و حجم پایین منابع در دسترس، موجب ایجاد محدودیتهای مالی در تحقیق و توسعه بازاریابی این بنگاهها میشود.
بازاریابی، یکی از مشکلات اساسی این بنگاهها میباشد، که دلایل آن هزینههای بالای تحقیقات بازاریابی است .
نیازهای [1]SMEها:
مطالعات امکان سنجی، خدمات بازاریابی، خدمات اطلاعات توسعه محصول و خدمات مشاورهای و ... میباشد.
تقریبا درتمامی صنایع که در گروه صنایع کوچک و متوسط قرار میگیرند، مالک شرکتها، مسئولیت مدیریت شرکت را نیز برعهده دارد. و از آنجایی که صنایع کوچک عموما توسط افراد کارآفرین که فاقد مهارتهای خاص مدیریت هستند ایجاد میشوند، این صنایع در زمینه مدیریت امور اداری و مالی و بازاریابی، با مشکلات عمدهای مواجه میباشند.
صنایع کوچک، عموما توسط افراد کارآفرین، فاقد مهارت خاص مدیریت، بازاریابی و مالی ...، اداره میشوند.
مزیت SMEها - اشتغال زائی
در فاصله 1988-1945 سهم اشتغال صنایع کوچک از تولید، در کشورهای مختلف عموما در مسیر V شکل داشتهاند.
مزیت SME در اشتغال زایی در ایران
در زیر بخشهای صنعت ایران، بیش از 94 درصد موسسات و شرکتها، SME هستند و حدود 30 درصد ارزش تولیدات صنعتی را ایجاد میکنند.
خوشه سازی در شرکتهای SME، راه حلی برای رفع مشکلات آنها میباشد، که بدین طریق میتوان از مزیتهای این بنگاهها برای افزایش صادرات، اشتغال زایی، کارآفرینی، تولید ناخالص داخلی، استفاده کرد.
مشکلات بنگاههای کوچک و متوسط به ترتیب اهمیت
جدول شماره (1)
|
ردیف |
عامل |
|
1 |
شناخت بازارها (تعرفه و آمار گمرکی ....) |
|
2 |
بازاریابی |
|
3 |
دسترسی به خدمات اطلاعاتی |
|
4 |
دسترسی به بازارها |
|
5 |
افزایش سهم بازار |
|
6 |
قدرت چانه زنی و مذاکره SMEها در معاملات |
|
7 |
توسعه بازار و توسعه محصول |
|
8 |
انجام خریدهای بین المللی |
|
9 |
جلب حمایت دولت |
|
11 |
خرید مواداولیه درمقیاس کم که منجر به افزایش قیمت میشود |
|
12 |
فقدان بانک های تجاری و تخصصی که بتوانند به بنگاههای کوچک و متوسط وام بدهند |
|
13 |
شرکتهای کوچک، مشکل در ارائه ضمانت نامه های بانکی لازم برای اخذ وام دارند |
|
14 |
صنایع کوچک و متوسط، بخاطر نداشتن مهارت اداری، فاقد توانایی لازم برای مذاکره با سازمانهای اداری میباشند. |
توضیحات در مورد برخی از مفاد جدول فوق
مشکلات SMEها
توسعه بازار :
· هنگامی که بازارهای دست نخورده یا اشباع نشده وجود داشته باشد.
· هنگامی که سازمان دارای ظرفیت مازاد است.
· هنگامی که کانال توزیع جدید، قابل اعتبار، کم هزینه، با کیفیت خوب وجود داشته باشد.
توسعه محصول
هنگامی که سازمان دارای محصولات موفق است و این محصولات در چرخه تولید محصول به مرحله اشباع رسیدهاند.
در اینجا مقصود این است که باید نظر مشتریان اشباع شده را متوجه محصولاتی جدید نمود که سازمان در سایه تجربههای مثبت بر روی محصولات و خدمات کنونی خوداقدام به تولید و ارائه آنها نموده است .
مزایای خوشه سازی در حوزه بازاریابی
|
ردیف |
عامل |
|
1 |
ایجاد مارکهای مشترک در بازارهای صادراتی |
|
2 |
دسترسی به خدمات اطلاعاتی ( صادرات / تامین مالی و .....) |
|
3 |
ائتلاف و اتخاذ خوشه در زمینه صادرات |
|
4 |
قدرت چانه زنی و مذاکره SMEها در معاملات |
|
5 |
تاسیس شرکتهای بازاریابی عمومی (مشترک در خوشه) |
|
6 |
شناخت نیازهای مشتریان |
|
7 |
تسهیل برپایی نمایشگاههای تجاری |
|
8 |
پردازش مشترک سفارشات بزرگ (خارج از عهده یک SME ) |
|
9 |
تشکیل دفاتر فروش مشترک بین المللی |
نمونه خوشههای تولیدی در برزیل:
در این خوشه بیش از 500 شرکت کفش سازی، 100 دباغخانه ، 200 تولید کننده اجزاء (کفش)، 700 کارگاه محلی و 45 تولید کننده ماشین آلات چرم سازی، متمرکز است.
نمونه دیگری از همکاری افقی (خوشه سازی) در قبرس
در این منطقه، گروهی از شرکتهایی که دربخش صنعت مبلمان فعالیت دارند، با هم به توافق رسیده اند فروشگاه خرده فروشی مشترکی را دائر کنندو عملیات مشترک صادراتی را با هم شروع نمودهاند.
نمونه دیگری از خوشه سازی در صنعت کفش در ایتالیا
افزایش صادرات کفش ایتالیا، از 7/3 درصد از تولید کل در دهه سال 1960 به 84% در سال 1994،
-تقسیم چرخه تولید بین چند بنگاه صنعتی SME که هر یک در مراحل خاصی از تولید تخصص یافته بودند .
- وجود شبکه بسیار توسعه یافتهای از شرکتهای مرتبط که تولید اجزاء و مواد خام برای بخش صنعت در قالب خوشه انجام میدادند.
مراحل شکل گیری خوشهها:
نکات قابل توجه در مراحل شکل گیری خوشه ها: (مدل پورتر)
- مشخص شدن تولید کنندگان مکمل در یک خوشه
- نهادهای کلیدی که فناوری مهارت، اطلاعات،سرمایه و زیرساختها را در اختیاردارند.
- بنگاههای کوچک (SME)ها که رابطه پسین وپیشین با هم دارند
عوامل موثر بر شکل گیری: (5L)
*Learning
*Labor
*Location
*Leadership
*Legislation
ضرورت تشکیل خوشه :
عوامل اصلی تاسیس خوشه، پایین آوردن هزینه معاملات، توسعه مهارتهای جدید، از بین بردن محدودیت ورود به بازار، تسریع فرآیند یادگیری میباشد.
خوشه صنعت، رابطه دولت را با صنایع زیاد مینماید.
بنگاههای موجود در خوشه، قدرت چانه زنی، دسترسی مناسب تر به منابع و شبکه اطلاعات و ... دارند.
درصورت وجود خوشه، موسسات دولتی و خدماتی، بهتر میتوانند سرویس خود را ارائه دهند.
خوشهها میتوانند، با همکاری بنگاههای موجود، به بازارهای جدید دسترسی و هزینهها را کاهش دهند.
خوشه و ناحیههای صنعتی، منجر به ایجاد مزایای رقابتی میشود که در دسترس بیرون از منطقه جغرافیایی خوشه نمیباشد.
با انجام بازاریابی مشترک، انجام موارد زیر، امکان پذیر میشود:
· مشارکت چند شرکت در نمایشگاه تجاری
· تشکیل دفاتر فروش مشترک بین المللی
· انجام فعالیت خرید خوشه و امور بازاریابی
· ایجاد فروشگاههای زنجیرهای بزرگ، برای توزیع محصولات خوشه
· شرکتها میتوانند جهت پردازش سفارشهای بزرگ، تبادل اطلاعات، انجام فعالیت بازاریابی و تبادل ماشینهای تولیدی، با هم در قالب خوشه ها، همکاری کنند .
· شرکتهای کوچک میتواند کنسرسیوم تشکیل دهند تا فعالیتهای بازاریابی خود را بصورت اشتراکی به انجام برسانند، زیرا هزینه فعالیتهای بازاریابی بالا است و آنها به تنهایی قادر به انجام آن نمیباشند.
شرکتهای فراملی(TNC)* استراتژی ایجاد شرکتهای بزرگ صادراتی (جهت توانمندسازی)
(1) مصوبه مورخ 27/7/84 شورایعالی صادرات، جوایز و مشوقهای حمایتی صادرات غیر نفتی در راستای کمک به ایجاد شرکتهای بزرگ و توانمند صادراتی میباشد. در ماده (5) این مصوبه به شرکتهایی که صادرات کالاهای غیر نفتی آنان در سال 1384 بیش از 5 میلیون دلار باشد، نسبت به مازاد این رقم، یک درصد علاوه بر مبالغ تعیین شده، جایزه پرداخت خواهد شد.
نمونههایی از شرکتهای بزرگ صادراتی در دنیا
مجموع درآمد دو غول خودرو ساز جهان، شرکتهای جنرال موتورز و فورد، از مجموع تولید ناخالص داخلی کل کشورهای زیر صحرای آفریقا، بالاتر است.
فروش میتسوبیشی (Mitsubishi) و میتسوئی (Mitsui)، ای توشو(Itochu)، سومیتومو(Sumitomo)، ماروبنی(Marubeni)، نیشوایوایی (Nissho Iwai) یا شش سوگوشاشا (شرکتهای تجاری) بزرگ ژاپن، تقریبا برابر مجموع تولید ناخالص داخلی آمریکای جنوبی است.
درآمد 500 شرکت بزرگ آمریکایی، تقریبا 60% تولید ناخالص داخلی عظیم آمریکا را تشکیل میدهد.
شرکتهای فراملی، 90 درصد کل حق الامتیازها و حق الاختراعهای کلیه تکنولوژی و کلیه محصولات جهان را، در اختیار دارند.
70% تجارت جهان، مربوط به شرکتهای فراملی است .
تعداد شرکتهای فراملی از 7000 در سال 1970 (1352) به 40 هزار در سال 1995 و حدود 65 هزار در سال 2001 با 850 هزار شعبه خارجی در سراسر جهان رسیده است.
نیمی از این شرکتها متعلق به 5 کشور (فرانسه، آلمان، هلند، ژاپن، آمریکا ) است.
علیرغم افزایش تعداد شرکتهای فراملی، تمرکز بالای هرم آنها بیش از پیش، افزایش مییابد. سیصد شرکت بزرگ، یک چهارم کل داراییهای مولد کره زمین را دراختیار دارند.
میزان فروش شرکتهای فراملی جهان، در سال 2001 حدود19 تریلیون دلار (دوبرابر کل صادرات جهان) بالغ شده است در حالی که در سال 1990 فروش شرکتهای فراملی، تقریبا برابر با صادرات جهان بوده است.
300 هزار شعبه شرکتهای فراملی جهان، بخش اعظم ظرفیتهای صنعتی، دانش تکنولوژیک، مبادلات مالی بین المللی و نظارت و کنترل بر جهان را در اختیار دارند.
بخش اعظم اکتشاف، استخراج، تولید، پالایش و صدور نفت، بنزین، گاز، سوخت هواپیما، حمل و نقل هوایی، ذغال سنگ، مخابرات، نیروگاههای هستهای و برق آبی، مخابرات، ماهواره، کامپیوتر، الکترونیک مصرفی، شیمیایی، دارویی و محصولات بیوتکنولوژی، در اختیار آنهاست.
شرکتهای چند ملیتی (Multinational Coporations)
شرکتهایی هستند با سرمایه گذاری مستقیم خارجی قابل توجه، در حداقل یک کشور، علاوه بر کشور مادر. اغلب شرکتهایی که مدیریت بین المللی دارند، در زمره شرکتهای چند ملیتی میباشند.
توزیع جغرافیایی شعب شرکت های TNC برحسب محصول:
1-توزیع جغرافیایی شعب خارجی شرکتهای فراملی؛ در سال 1999 در کشورهای آمریکا، کانادا و چین، بین 100 هزار تا 400 هزار شعبه شرکتهای فراملی مستقر بودهاند. در اروپا و روسیه 10 هزار تا 100 هزارشعبه استقراریافتهاند. درکشورهای آمریکای لاتین، استرالیا،کشور های جنوب و شرق آسیا و هند، بین هزار تا 10 هزار شعبه، مستقر شدهاند.
به جز لیبی که در سال 1999 هیچ شعبه شرکت فراملی نداشته است، پایین ترین سطح استقرار شرکتهای مزبور، در جهان، بخش اعظم کشورهای آفریقایی و ایران میباشد. که بین 1 تا 100 شعبه را در بر میگیرد.
توزیع بخشی شعب شرکتهای فراملی
نیمه هادیها
توزیع شعب خارجی این صنعت، عمدتا در ایالات متحده، تعدادی از کشورهای اروپای غربی، چین، استرالیا، ژاپن و برخی کشورهای جنوب و شرق آسیا و استرالیا میباشد و تمرکز اصلی آنها در جنوب و شرق آسیا است.
بیوتکنولوژی
توزیع شعب خارجی، در صنعت زیست فن آوری، در ایالات متحده، مکزیک، برزیل، استرالیا، هند میباشد.
صنعت خودرو
توزیع شعب خارجی در صنعت خودرو، در بالاترین تمرکز شعب در اروپای غربی و شرقی، ایالات متحده و برزیل میباشد. همچنین در آفریقای جنوبی، هند، ژاپن، استرالیا و برخی کشورهای جنوب و شرق آسیا، شعب خارجی این صنعت استقرار یافتهاند.
صنعت رادیو و تلویزیون
توزیع شعب خارجی در صنعت رادیو و تلویزیون، در بالاترین تمرکز شعب، در سال 1985 در کشورهای اروپای غربی، ایالات متحده، ژاپن، جنوب و شرق آسیا و مالزی ... است، هم چنین در هند و استرالیا نیز وجود دارد.
صنعت نساجی و پوشاک
توزیع شعب خارجی شرکتهای فراملی، در صنعت نساجی و پوشاک، در بالاترین تمرکز این شعب، در کشورهای اروپای غربی، ترکیه، کشورهای حوزه بالتیک، هند، مالزی، سنگاپور، کره، چین، استرالیا، برزیل، مکزیک و برخی کشورهای دیگر میباشد. امارات نیز در توزیع شعب خارجی صنعت نساجی و پوشاک حضور دارد.
غذایی و آشامیدنی
توزیع شعب خارجی شرکتهای فراملی، در صنعت غذایی، آشامیدنی،بالاترین تمرکز این شعب در کشورهای اروپایی (غربی و تا حدودی شرقی)، ایالات متحده، آمریکای لاتین، استرالیا، زلاندنو، جنوب و شرق آسیا و تعدادی از کشورهای آفریقایی است.
صنعت خودرو
مونتاژ خودرو
شعب خارجی ده شرکت بزرگ فراملی جهان در صنعت خودرو، در بخش مونتاژ، عمدتا در برخی از کشورهای اروپای غربی و شرقی، ایالات متحده، مکزیک، برزیل، ترکیه، ژاپن، کره جنوبی،استرالیا و آفریقای جنوبی، قرار دارد.
تجهیزات و قطعات صنعت خودرو
شعب خارجی، ده شرکت بزرگ فراملی جهان در صنعت خودرو، در بخش تجهیزات و قطعات خودرو، عمدتا در برخی کشورهای اروپای غربی، ایالات متحده، کانادا، مکزیک، برزیل، چین، هند، ژاپن، کره جنوبی و استرالیا قرار دارند.
توزیع، بازاریابی و فروش
شعب خارجی ده شرکت بزرگ فراملی جهان، در صنعت خودرو، در بخش توزیع و بازاریابی و فروش، عمدتا در اروپای غربی، ایالات متحده، مکزیک، ژاپن، زلاندنو، استرالیا و کره قرار دارند.
در جمع بندی، تمرکز شعب شرکتهای فراملی خودرو جهان که از بررسی 688 شعبه خارجی و عمدتا ( با مالکیت خارجی) شرکتهای زیر به دست آمده است :
- دایملر کرایسلر -فورد
- جنرال موتورز (GM) - فیات و جیوانی آنجلی
- هوندا - نیسان
- پژو -تویوتا
- فولکس واگن
که تمرکز اصلی این شعب، در اروپای غربی، ژاپن، استرالیا، ایالات متحده، مکزیک و برزیل، قرار دارد.
صنعت الکترونیک
تجهیزات و قطعات
شعب خارجی ده شرکت اول فراملی جهان، در بخش تولید تجهیزات و قطعات الکترونیک، عمدتا در برخی از کشورهای اروپای غربی، آمریکا، چین و ژاپن قرار دارند.
تحقیق و توسعه خدمات حرفهای
شعب خارجی ده شرکت اول فراملی جهان، در تحقیق و توسعه و خدمات حرفهای و تخصصی صنعت الکترونیک، عمدتا در ایالات متحده، برخی کشورهای اروپای غربی و شمالی، چین و ژاپن قرار دارند.
تامین مالی و بیمه
شعب خارجی ده شرکت اول فراملی جهان، در تامین مالی و بیمه صنعت الکترونیک جهان، عمدتا در ایالات متحده، برخی کشورهای اروپایی غربی و شمالی، چین، و ژاپن قرار دارند. راه عملی ایجاد شرکتهای بزرگ، تشکیل کنسرسیوم صادراتی است.
کنسرسیوم صادراتی
کنسرسیوم صادراتی، راه عملی ایجاد شرکت بزرگ صادراتی است. کنسرسیوم میتواند بصورتهای ذیل باشد:
- کنسرسیوم ترویجی (Promotional)
- کنسرسیوم فروش (Sale)
- کنسرسیوم تک بخشی (Single Sector)
- کنسرسیوم چند بخشی (Multi Sector)
· دارای فعالیتهای مکمل
· دارای فعالیت ناهمگون
کنسرسیومهای ترویجی و فروش، در زمینههای افزایش فروش و فروش فعالیت مینمایند.
کنسرسیومهای صادراتی، امکان استفاده از مجموعه خدمات خاص را برای اعضای خود فراهم میکنند که منجر به کاهش هزینه ورود به بازارهای جدید میگردد، این خدمات عبارتند از:
- مذاکره برای تنظیم قرارداد
- اطلاعات کسب و کار
- شرکت در نمایشگاهها و سازماندهی ماموریت تجاری
دفتر کنسرسیوم کجا باید باشد؟
- در محل یکی از شرکتهای عضو
- در محل اجارهای در بازار هدف
- در یک محل اجارهای مستقل در داخل کشور
چه کسی کنسرسیوم را مدیریت میکند؟
- نماینده یکی از شرکتهای عضو
- یک مدیر خارج از شرکتهای عضو
